Bài tập phục hồi chức năng sau mổ khâu chóp xoay vai

Viết bởi Mua

Hiện nay số lượng bệnh nhân được mổ khâu chóp xoay vai ngày càng nhiều. Việc tập phục hồi chức năng cẩn thận sau mổ là điều kiện tiên quyết để gân lành tốt và có kết quả chức năng khớp vai tốt. chúng tôi xin giới thiệu bài tập phục hồi chức năng cho sau mổ khâu chóp xoay vai. Chương trình này nên được kết hợp với bài tập phục hồi chức năng khớp vai trong mục này.

images701316 dau khop vai Bài tập phục hồi chức năng sau mổ khâu chóp xoay vai

Hướng dẫn PHCN sau phẫu thuật chóp xoay

Giai đoạn 1: Bảo vệ tối đa (0-3 tuần sau phẫu thuật)

Mục tiêu:
- Bảo vệ kết quả sửa chữa chóp xoay.
- Giảm đau/kháng viêm.
- Dần dần tăng tầm vận động khớp vai (phẫu thuật viên trực tiếp hướng dẫn) : xoay ngoài đến 450, xoay trong đến 450 và đưa ra trước đến 1200.
- Cải thiện sức mạnh và vận động ở gốc chi (vùng xương bả vai) và phần ngọn chi.
- Có thể tự thực hiện trong chương trình tập tại nhà (HEP: home exercise program).

Thận trọng:
- Duy trì nẹp bất động khi không tập.
- KHÔNG vận động chủ động khớp vai phẫu thuật trừ những hoạt động nhẹ nhàng vùng dưới vai.
- Tránh vượt quá tầm vận động giới hạn mà phẫu thuật viên đặt ra.
- Tránh đau đớn khi tập ROM và tập co cơ đẳng trường.

Chiến lược điều trị:
- Nẹp bất động ( phẫu thuật viên trực tiếp đặt )
- Hướng dẫn bệnh nhân các thay đổi hoạt động, tư thế lúc ngủ (nằm ngửa và kê gối hoặc khăn mềm bên dưới cánh tay để hỗ trợ vùng vai, không nằm nghiêng bên vai phẫu thuật).
- Liệu pháp lạnh (mỗi 10-20 phút/ lần, mỗi lần cách nhau 1 giờ).
- Các bài tập đung đưa quả lắc vùng vai.
- Các bài tập vận động thụ động/vận động chủ động có trợ giúp:
+ Vận động thụ động được hướng dẫn bởi chuyên viên Phục hồi chức năng.
+ Dùng tay lành hỗ trợ thực hiện động tác đưa ra trước ở tư thế nằm ngửa (vận động chủ động có trợ giúp).
+ Tập xoay trong xoay ngoài với gậy trong mặt phẳng xương bả vai ở tư thế nằm ngửa.
+ Vận động thụ động liên tục động tác xoay ngoài nếu cần.
- Các bài tập vận động chủ động :
+ Khuỷu/cẳng tay/cổ tay/bàn tay
- Các bài tập tăng cường cho vùng xương bả vai – bệnh nhân nằm nghiêng (hướng dẫn tập vận động chủ động kéo dãn/co, nâng cao/ hạ thấp tiến dần đến đề kháng bằng tay).
- Co cơ đẳng trường cơ delta dưới mức gắng sức ở tư thế trung tính khi cải thiện tầm vận động (cánh tay đòn ngắn).
- Cải thiện và cập nhật chương trình tập luyện tập tại nhà.

Tiêu chuẩn đặt ra:
- Vận động vùng xương bả vai bình thường.
- Vận động chủ động hoàn toàn phần ngọn chi.
- Tầm vận động khớp vai trong vòng mục tiêu đặt ra của phẫu thuật viên.

Giai đoạn 2: Bảo vệ trung bình (3-7 tuần sau phẫu thuật)
Mục tiêu:
- Bảo vệ kết quả sửa chữa chóp xoay
- Giảm đau/kháng viêm.
- Cải thiện tầm vận động 80% – 100% động tác đưa ra trước và xoay ngoài.
- Cải thiện sức mạnh và sự ổn định của vùng xương bả vai.
- Cải thiện sự hòa hợp cánh tay-bả vai và kiểm soát thần kinh cơ.
- Giảm sự hạn chế cho chóp xoay.

Thận trọng :
- Hạn chế đau đớn trong các hoạt động thường nhật (ADL: activities of daily living)
- Tránh nâng cao chủ động cánh tay.
- KHÔNG hoạt động quá mức chóp xoay.
- Hạn chế đau đớn khi tập tầm vận động/các liệu pháp điều trị.
- Tránh vượt quá tầm vận động giới hạn.

Chiến lược điều trị :
- Tiếp tục các bài tập ở giai đoạn 1, cải thiện tầm vận động một cách kiên trì.
- Mang nẹp không liên tục (phẫu thuật viên trực tiếp hướng dẫn).
- Các bài tập vận động chủ động có trợ giúp :
+ Đưa ra trước với gậy (mặt phẳng xương bả vai) trong tư thế nằm ngửa.
+ Tiếp tục tập với gậy động tác xoay ngoài/xoay trong.
+ Kỹ thuật vận động vùng khớp.
+ Khởi đầu tập ròng rọc khi tầm vận động và sự kiểm soát chi trên cải thiện.
+ Đo mức độ hoạt động bằng máy.
+ Bắt đầu chương trình thủy trị liệu.
- Bài tập với quả bóng tăng cường độ vững vùng vai (tập ở dưới mức mặt phẳng ngang của vai).
- Các bài tập co cơ đẳng trường :
+ Xoay ngoài/xoay trong (dưới mức gắng sức) ở vị trí trung tính cải biên.
+ Tiến triển tập co cơ đẳng trường cơ delta đến cánh tay đòn dài ở tư thế trung tính.
- Các bài tập co cơ đẳng trương.
- Tiếp tục các bài tập ở vai, khuỷu.
- Bắt đầu các bài tập tăng cường độ vững vùng đầu xương cánh tay khi tầm vận động khớp cải thiện (>900).
- Các phương thức khác khi cần
- Nhẹ bớt chương trình tập tại nhà.

Tiêu chuẩn đặt ra:
- Có thể vận động vùng chóp xoay và cơ delta không đau.
- Cánh tay quen dần với không có nẹp.
- Tầm vận động đạt 80% hoặc hơn khi đưa ra trước và xoay ngoài.

Giai đoạn 3: giai đoạn đầu tăng cường sức mạnh (7-13 tuần sau phẫu thuật)
Mục tiêu :
- Loại bỏ/giảm thiểu tình trạng viêm và đau.
- Phục hồi hoàn toàn tầm vận động thụ động.
- Cải thiện sức mạnh/ độ mềm mại.
- Phục hồi sự hài hòa của cánh tay-bả vai khi nâng cao dưới 900.
- Dần trở lại sinh hoạt nhẹ hàng ngày ở tầm nâng cao dưới 900.

Thận trọng :
- Giám sát mức độ hoạt động .
- Hạn chế cử động nâng cao quá đầu.
- Tránh “nhún” vai khi tập và hoạt động.
- Bệnh nhân phải tránh cử động đột ngột và nâng vật nặng.

Chiến lược điều trị :
- Thay đổi hoạt động, tiếp tục liệu pháp lạnh trị liệu.
- Tiếp tục các bài tập với gậy cho cử động xoay ngoài/xoay trong và đưa ra trước.
- Tiếp tục các kỹ thuật vận động khớp – tiến triển đến độ III và IV.
- Các bài tập mềm dẻo, khép trên mặt phẳng ngang (làm căng bao khớp sau).
- Tiến đến các bài tập tầm vận động chức năng (xoay trong sau lưng…)
- Tăng cường sưc co cơ đẳng trương vùng chu vai:
+ Kéo dãn vùng bả vai
+ Các bài tập co vùng xương bả vai.
+ Tập đưa ra sau khớp vai với dây đàn hồi.
+ Tập với tạ.
- Các bài tập tăng cường sức co cơ đẳng trương
+ Vận động chủ động, nằm nghiêng xoay ngoài
+ Xoay ngoài/xoay trong ở vị trí trung tính cải biên với dây đàn hồi, nếu sức mạnh của xương bả vai cải thiện đầy đủ.
- Các bài tập co cơ chức năng
+ Nằm ngửa, vận động chủ động đưa ra trước khớp vai (trong mặt phẳng xương bả vai).
+ Tiến dần đến đưa ra trước thẳng đứng.
- Các bài tập tăng cường sự nhịp nhàng.
- Các bài tập góc đóng.
- Đo mức độ hoạt động phần trên cơ thể (UBE : upper body ergometer) khi tập tầm vận động và cải thiện sức cơ.

Tiêu chuẩn đặt ra:
- Giảm thiểu tình trạng đau và/ hoặc viêm
- Phục hồi hoàn toàn tầm vận động thụ động.
- Cải thiện sức mạnh của chóp xoay và vùng xương bả vai.
- Sự hòa hợp bình thường của cánh tay-bả vai khi nâng vai dưới 900.
- Đôc lập trong chương trình tập luyện tại nhà.

Giai đoạn 4: Giai đoạn sau tăng cường sức mạnh (14-19 tuần sau phẫu thuật)
Mục tiêu:
- Cải thiện sức cơ xương bả vai và vùng vai đến 5/5
- Cải thiện sự kiểm soát thần kinh cơ.
- Sự hài hòa bình thường của cánh tay-bả vai trong suốt biên độ tầm vận động hoàn toàn.

Thận trọng:
- Chỉ tiến dần đến các hoạt động đưa tay quá đầu khi đã đạt được sự vững của phần gốc chi.

Chiến lược điều trị:
- Tiếp tục các bài tập co cơ đẳng trương cho vùng chu vai và vùng cơ chóp xoay.
+ Kéo xuống cơ lưng rộng (LPD : latissimus pull-down)
+ Máy tập chèo thuyền
+ Ép ngực.
- Các bài tập mềm dẻo- nằm nghiêng, tập căng bao khớp sau.
- Chương trình tăng cường vùng xương bả vai.
- Bắt đầu tập sức co cơ dẳng vận tốc (xoay trong/xoay ngoài) trong mặt phẳng xương bả vai.
- Bắt đầu các bài tập plyometric dưới mức mặt phẳng ngang, dựa trên sức co cơ đạt được (phẫu thuật viên trực tiếp hướng dẫn)

Tiêu chuẩn đặt ra:
- Sự hài hòa bình thường của cánh tay-bả vai trong suốt biên độ tầm vận động hoàn toàn.
- Kiểm tra sức cơ bằng tay đạt 5/5 của xương bả vai và cơ cánh tay.

Giai đoạn 5: Trở lại hoạt động thể thao (20 đến 24 tuần sau phẫu thuật)
Mục tiêu:
- Đạt được sự mềm mại, sức co cơ và kiểm soát thần kinh cơ tối đa để có thể trở lại với hoạt động thể thao, công việc, tiêu khiển, và sinh hoạt hàng ngày.
- Test co cơ đẳng vận tốc : đạt 85% chi lành.
- Độc lập tại nhà và các bài tập thể dục liệu pháp để duy trì và tiến triển đến mức độ chức năng khi xuất viện.

Thận trọng:
- Tránh đau khi hoạt động và các bài tập trị liệu.
- Tránh các hoạt động thể thao cho đến khi sức mạnh cơ, sự mềm mại, mức độ kiểm soát thần kinh cơ đầy đủ.
- Cần thiết sự cho phép của phẫu thuật viên khi hoạt động thể thao.

Chiến lược điều trị:
- Tiếp tục các bài tập co cơ đẳng trương cho vùng chu vai và vùng cơ chóp xoay.
- Rèn luyện co cơ đẳng vận tốc và các bài kiểm tra xoay trong, xoay ngoài.
- Tiếp tục chương trình tăng cường tính ổn định và mềm mại.
- Các chương trình riêng cho hoạt động thể thao chuyên biệt.
- Plyometric (trên mức mặt phẳng ngang)
- Chương trình huấn luyện xen kẻ cho các vận động viên ném bóng và có động tác đưa tay quá đầu.
- Rèn luyện định kỳ.

Tiêu chuẩn đặt ra:
- Các test co cơ đẳng vận tốc kín đến bình thường xoay trong/xoay ngoài (66%), 85% chi lành.
- Độc lập trong chương trình tại nhà/hoặc thể dục khi xuất viện để duy trì và tăng cường sự mềm mại, sức cơ và sự kiểm soát thần kinh cơ.


Ý kiến của bạn


Massage & Spa therapy - Thiên đường Massage, Spa cho sức khỏe người Việt located at Quận 1 , Hồ Chí Minh, Việt Nam . Reviewed by 2304 User rated: 9 / 10